Konstytucja 3 Maja, 1791

Wladza sadownicza nie moze byc wykonywana ani przez wladze prawodawcza, ani przez krola, lecz przez magistratury na ten koniec ustanowione i wybierane. Powinna zas byc tak do miejsc przywiazana, zeby kazdy czlowiek bliska dla siebie znalazl sprawiedliwosc, zeby przestepny widzial wszedzie grozna nad soba reke krajowego rzadu.

1-mo Ustanawiamy przeto sady pierwszej instancji dla kazdego wojewodztwa, ziemi i powiatu, do ktorych sedziowie wybierani beda na sejmikach. Sady pierwszej instancji beda zawsze gotowe i czuwajace na oddanie sprawiedliwosci tym, ktorzy jej potrzebuja. Od tych sadow isc bedzie apelacja na trybunaly glowne, dla kazdej prowincyi byc majace, zlozone rowniez z osob na sejmikach wybranych. I te sady tak pierwszej, jako i ostatniej instancji, beda sadami ziemianskimi dla szlachty i wszystkich wlascicielow ziemskich z kimkolwiek, in causis iuris de facti.

2-do Jurysdykcje zas sadowe wszystkim miastom podlug prawa Sejmu terazniejszego O miastach wolnych Krolewskich, zabezpieczamy.

3-tio Sady referendarskie dla kazdej prowincyi osobne, miec chcemy w sprawach wloscian wolnych dawnymi prawami sadowi temu poddanych.

4-to Sady zadworne, asesorskie, relacyjne i kurlandzkie zachowujemy.

5-to Komisje wykonawcze beda mialy sady w sprawach, do swej administracji nalezacych.

6-to Oprocz sadow w sprawach cywilnych i kryminalnych dla wszystkich stanow, bedzie sad najwyzszy, sejmowy zwany, do ktorego przy otwarciu kazdego sejmu wybrane beda osoby. Do tego sadu nalezec beda wystepki przeciwko narodowi i krolowi, czyli crimina status. Nowy codex praw cywilnych i kryminalnych przez wyznaczone przez Sejm osoby spisac rozkazujemy.