Logowanie

Konstytucja 3 Maja, 1791

VII. Król, władza wykonawcza

Zaden rzad najdoskonalszy bez dzielnej wladzy wykonawczej stac nie moze. Szczesliwosc narodow od praw sprawiedliwych, praw skutek od ich wykonania nalezy. Doswiadczenie nauczylo, ze zaniedbanie tej czesci rzadu nieszczesciami napelnilo Polske. Zawarowawszy przeto wolnemu narodowi Polskiemu wladze praw sobie stanowienia i moc bacznosci nad wszelka wykonawcza wladza, oraz wybierania urzednikow do magistratur, wladze najwyzszego wykonywania praw krolowi w radzie jego oddajemy, ktora to rada Straza Praw zwac sie bedzie.

Wladza wykonawcza do pilnowania praw i onych pelnienia scisle jest obowiazana. Tam czynna z siebie bedzie, gdzie prawa dozwalaja, gdzie prawa potrzebuja dozoru egzekucji, a nawet silnej pomocy. Posluszenstwo nalezy sie jej zawsze od wszystkich magistratur, moc przynaglenia nieposluszne i zaniedbujace swe obowiazki magistratury w jej reku zostawiamy.

Wladza wykonawcza nie bedzie mogla praw stanowic ani tlumaczyc, podatkow i poborow pod jakimkolwiek imieniem nakladac, dlugow publicznych zaciagac, rozkladu dochodow skarbowych przez Sejm zrobionego odmieniac, wojny wydawac, pokoju ani traktatu i zadnego aktu dyplomatycznego definitive [20] zawierac. Wolno jej tylko bedzie tymczasowe z zagranicznymi prowadzic negocjacje oraz tymczasowe i potoczne dla bezpieczenstwa i spokojnosci kraju wynikajace potrzeby zalatwiac, o ktorych najblizszemu Zgromadzeniu sejmowemu doniesc winna.

Tron polski elekcyjnym przez familie miec na zawsze chcemy i stanowimy. Doznane kleski bezkrolewiow, periodycznie rzad wywracajacych, powinnosc ubezpieczenia losu kazdego mieszkanca ziemi polskiej, i zamkniecie na zawsze drogi wplywom mocarstw zagranicznych, pamiec swietnosci i szczescia Ojczyzny naszej za czasow familii ciagle panujacych, potrzeba odwrocenia od ambicji tronu obcych, i moznych Polakow zwrocenia do jednomyslnego wolnosci narodowej pielegnowania, wskazaly roztropnosci naszej oddanie tronu Polskiego prawem nastepstwa. Stanowimy przeto, iz po zyciu, jakiego nam dobroc Boska pozwoli, elektor dzisiejszy saski w Polszcze krolowac bedzie.

Dynastia przyszlych krolow Polskich zacznie sie na osobie Fryderyka Augusta, dzisiejszego elektora Saskiego, ktorego sukcesorom de lumbis z plci meskiej tron polski przeznaczamy. Najstarszy syn krola panujacego po ojcu na tron nastepowac ma. Gdyby zas dzisiejszy elektor Saski nie mial potomstwa plci meskiej, tedy maz przez elektora, za zgoda Stanow zgromadzonych corce jego dobrany zaczynac ma linie nastepstwa plci meskiej do tronu Polskiego. Dlaczego Marie Auguste Nepomucene, corke elektora, za infantke deklarujemy, zachowujac przy narodzie prawo, zadnej preskrypcji podpadac nie mogace, wybrania do tronu drugiego domu, po wygasnieciu pierwszego.

Kazdy krol, wstepujac na tron, wykona przysiege Bogu i narodowi, na zachowanie konstytucji niniejszej, na pacta conventa, ktore ulozone beda dzisiejszym elektorem Saskim, jako przeznaczonym do tronu, i ktore tak jak dawne wiazac go beda.

Osoba krola jest swieta i bezpieczna od wszystkiego; nic sam przez sie nie czyniacy, za nic w odpowiedzi narodowi byc nie moze; nie samowladca, ale ojcem i glowa narodu byc powinien i tym go prawo i konstytucja niniejsza byc uznaje i deklaruje. Dochody tak jak beda w paktach konwentach opisane i prerogatywy tronowi wlasciwe, niniejsza konstytucja dla przyszlego elekta zawarowane, tknietemi byc nie beda mogly.

Wszystkie acta publiczne, trybunaly, sady, magistratury, monety, stemple pod krolewskim isc powinny imieniem. Krol, ktoremu wszelka moc dobrze czynienia zostawiona byc powinna, miec bedzie ius agratiandi na smierc wskazanych, procz in criminibus status. Do krola rozrzadzenie najwyzsze silami zbrojnymi krajowymi w czasie wojny i nominowanie komendantow wojska nalezec bedzie, z wolna atoli ich odmiana za wola narodu. Patentowac oficerow i mianowac urzedniki podlug prawa nizszego opisu, nominowac biskupow i senatorow podlug opisu tegoz prawa, oraz ministrow jako urzednikow pierwszych wladzy wykonawczej, jego bedzie obowiazkiem.

Straz, czyli rada krolewska, do dozoru, calosci i egzekucyi praw krolowi dodana, skladac sie bedzie: 1-mo z prymasa, jako glowy duchowienstwa polskiego i jako prezesa Komisji Edukacyjnej, mogacego byc wyreczonym w Strazy przez pierwszego ex ordine [27] biskupa, ktorzy rezolucyi podpisywac nie moga; 2-do z pieciu ministrow, to jest ministra policji, ministra pieczeci, ministra belli [28], ministra skarbu, ministra pieczeci do spraw zagranicznych; 3-tio z dwoch sekretarzy, z ktorych jeden protokol Strazy, drugi protokol spraw zagranicznych trzymac beda, obydwa bez votum decydujacego.

Nastepca tronu, z maloletnosci wyszedlszy i przysiege na konstytucje wykonawszy, na wszystkich Strazy posiedzeniach, lecz bez glosu przytomnym byc moze.

Marszalek sejmowy, jako na dwa lata wybrany, wchodzic bedzie w liczbe zasiadajacych w Strazy, bez wdawania sie w jej rezolucje, jedynie dla zwolania Sejmu gotowegow takim zdarzeniu: gdyby on uznal w przypadkach, koniecznego zwolania Sejmu gotowego wymagajacych rzetelna potrzebe, a krol go zwolac wzbranial sie; tedy tenze marszalek do poslow i senatorow wydac powinien listy okolne, zwolujac onych na sejm gotowy i powody zwolania tego wyrazajac.

Przypadki zas do koniecznego zwolania sejmu sa tylko nastepujace: 1-mo w gwaltownej potrzebie do prawa narodu sciagajacej sie, a szczegolniej w przypadku wojny osciennej, 2-do w przypadku wewnetrznego zamieszania grozacego rewolucya kraju lub kolizja miedzy magistraturami, 3-tio w widocznym powszechnego glodu niebezpieczenstwie; 4-to w osierocialym stanie Ojczyzny przez smierc krola lub w niebezpiecznej jego chorobie. Wszystkie rezolucje w Strazy roztrzasane beda przez sklad wyzej wspomniony, decyzja krolewska po wysluchanych wszystkich zdaniach przewazac powinna, aby jedna byla w wykonaniu prawa wola. Przeto kazda ze Strazy rezolucya pod imieniem krolewskim i z podpisem reki jego wychodzic bedzie. Powinna jednak byc podpisana takze przez jednego z ministrow zasiadajacych w Strazy, i tak podpisana do posluszenstwa wiazac bedzie, i dopelniona byc ma przez komisje lub przez jakiekolwiek magistratury wykonawcze, w tych jednak szczegolnie materiach, ktore wyraznie niniejszem prawem wylaczone nie sa. W przypadku, gdyby zaden z ministrow zasiadajacych decyzyi podpisac nie chcial, krol odstapi od tej decyzyi, a gdyby przy niej upieral sie, marszalek sejmowy, w tym przypadku, upraszac bedzie o zwolanie sejmu gotowego, i jezeli krol opozniac bedzie zwolanie, marszalek to wykonac powiniem.

Jako nominowanie wszystkich ministrow, tak i wezwanie z nich jednego od kazdego administracyi wydzialu do rady swojej, czyli Strazy krola jest prawem. Wezwanie to ministra do zasiadania w Strazy na lat dwa bedzie z wolnym onego nadal przez krola potwierdzeniem. Ministrowie do Strazy wezwani w komisjach zasiadac nie maja.

W przypadku zas, gdyby wiekszosc dwoch trzecich czesci wotow sekretnych obydwoch Izb zlaczonych na Sejmie ministra badz w Strazy, badz w urzedzie odmiany zadala, krol natychmiast na jego miejsce innego nominowac powinien.

Chcac, aby Straz Praw narodowych obowiazana byla do scislej odpowiedzi Narodowi za wszelkie onych przestepstwa, stanowimy, iz gdy ministrowie beda oskarzeni przez deputacje, do egzaminowania ich czynnosci wyznaczona, o przestepstwo prawa, odpowiadac maja z osob i majatkow swoich. W wszelkich takowych oskarzeniach Stany zgromadzone prosta wiekszoscia wotow Izb zlaczonych odeslac obwinionych ministrow maja do sadow sejmowych po sprawiedliwe i wyrownajace przestepstwu ich ukaranie, lub przy dowiedzionej niewinnosci od sprawy i kary uwolnienie.

Dla porzadnego wladzy wykonawczej dopelnienia, ustanawiamy oddzielne komisje, majace zwiazek ze Straza i obowiazane do posluszenstwa tejze Strazy. Komisarze do nich wybierani beda przez sejm dla sprawowania urzedow swoich w przeciagu czasu prawem opisanego. Komisje te sa: 1-mo Edukacji; 2-do Policji; 3-tio Wojska; 4-to Skarbu.

Komisje porzadkowe wojewodzkie, na tym sejmie ustanowione, rownie do dozoru Strazy nalezace, odbierac beda rozkazy przez wyzej wspomnione posrednicze Komisye, respective co do obiektow kazdej z nich wladzy i obowiazkow.


Porady prawne online

Zaufało nam już:
  • 0
  • 3
  • 1
  • 9
  • 9
  • 1
  • 4
  • osób

Współpracują z nami

Katarzyna Tomczak

Katarzyna Tomczak

Specjalizuje się w prawie rodzinnym - pomaga w egzekucji alimentów, doradza podczas rozwodów i przy podziale majątku. Prowadzi sprawy spadkowe. Sporządza także opinie z zakresu prawa mieszkaniowego.


Informujemy, iż zgodnie z przepisem art. 25 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity: Dz. U. 2006 r. Nr 90 poz. 631), dalsze rozpowszechnianie artykułów i porad prawnych publikowanych w niniejszym serwisie jest zabronione.